Category Archives: Film

Twarz – Mug: Misschien niet makkelijk, wel interessant

Twarz - Mug: Misschien niet makkelijk, wel interessant

Als je gezicht verandert? Verandert dan ook je identiteit? Dat is een interessante vraag die het medium film bij uitstek kan onderzoeken. Gebaseerd op een waar gebeurd verhaal onderzoek Malgorzata Szumowska deze vraag.

Centraal in het verhaal staat Jacek, een heavymetal-liefhebber die door een arbeidsongeval een gezichtstransplantatie moet ondergaan. Daardoor komt uiteraard zijn wereld op zijn kop te staan. Dit gegeven gebruikt Malgorzata Szumowska net zo goed om de veranderingen in de Poolse maatschappij een gezicht te geven en te bekritiseren.

Consumptiemaatschappij en de kerk

Het begint met de openingsscène waarin we een stormloop zien op grote plasma tv's. Het surrealistische gehalte van deze ultieme uiting van de consumptiemaatschappij wordt versterkt doordat iedereen in zijn ondergoed deelneemt aan deze stormloop. Het volgende shot is Jacek in zijn kleine Fiat (symbool van de jaren tachtig) met op het dak een van de TV's die door een verlaten vallei scheurt.

Andere thema's zijn de discussies die gevoerd worden over migratie naar het buitenland en de rol van de kerk. Het ongeluk van Jacek gebeurt terwijl hij aan het gezicht werkt van een meer dan levensgroot Jezusbeeld (gemodelleerd naar het Jezusbeeld bij Świebodzin, 33 meter hoog en hoger dan het Jezusbeeld in Rio de Janero). De katholieke priester wordt belachelijk gemaakt, net als de hypocrisie van de dorpsbewoners.

Tegen deze maatschappij kritiek schets Szumowska de ontwikkeling van Jacek die moet leren leven met zijn nieuwe uiterlijk en plaats in de maatschappij. Is zijn transplantatie daarmee niet een metafoor voor de schokthearpie die de Poolse economie onderging na de val van het communisme?

Een van de reviews in de The Guardian meldt: "The message – that people judge by appearances – is a little too obvious and on the nose to be satisfying. And Szumowska overuses a filter that blurs all but the very centre of the frame, an annoying device which makes it feel like we’re watching the film through the wrong end of a telescope."

Voor ons is dit een te oppervlakkige conclusie. De laag die wij er doorheen zien is dat in de Poolse maatschappij het nu lijkt te gaan om uiterlijk vertoon en dat daarop te veel de focus ligt. Daarmee is de film misschien niet de makkelijkste film om te kijken maar wel een zeer interessante. De film kreeg de Grote Juryprijs (de Zilveren Beer) op het filmfestival van Berlijn.

Meer over het Jezusbeeld en 'consumentisme' in de kerk in Polen in dit artikel van Jenne Jan.

Andere recensies

De echte gezichtstransplantatie

Het waargebeurde verhaal is vermoedelijk de gezichtstransplantatie waaraan de BBC aandacht bestede. Volgens CBS News was dit de eerste gezichtstransplantatie in Polen. Grzegorz had een ongeluk in zijn steenwerkplaats (dus niet op het Jezusbeeld zoals in de film) waarbij hij zijn neus, jukbeenderen en bovenkaak kwijtraakt. De operatie duurde 27 uur en vond plaats, drie weken na het ongeluk. Let op de beelden kunnen als schokkend worden ervaren.

Interview met Adrian Panek, regisseur van Wilkołak (weerwolf)

Interview met Adrian Panek, regisseur van Wilkołak (weerwolf) Vanaf 22 augustus komt in Nederland de film Wilkołak in de bioscoop. Een bijzonder verhaal dat speelt in de nasleep van de Tweede wereldoorlog. Kinderen, bevrijd uit een concentratiekamp worden in een huis gegijzeld door de vrij rondlopende honden van de bewakers uit het kamp. De film…
Lees meer

Another Day of Life

Another Day of Life

Angola 1975, het land wordt onafhankelijk van Portugal en gelijk een speelbal in de Koude Oorlog. Een journalist uit Polen is ervan overtuigd dat hij naar de grens moet in het zuiden voor een interview met een naar de rebellen overgelopen Portugees. Deze journalist is Ryszard Kapuściński en zijn ervaringen vormden de bron voor het boek Jeszcze dzień życia. De filmmakers Damian Nenow en Raúl de la Fuente gebruikten dit als basis voor hun intrigerende film Another Day of Life.

Binnenkort op onze site ons interview met Damian voorafgaand aan de Nederlandse première van zijn film. In dit artikel een review en een overzicht van de filmtheaters waar de film te zien is vanaf donderdag 14 maart.

Hybride film: Another Day of Life

De titelrol start, we horen onheilspellende muziek en oorlogsgeluiden op de achtergrond. Opeens begint een telex te ratelen en een voice-over leest de tekst voor die op het apparaat verschijnt. Na de beëindiging van de oorlog in Vietnam wordt Angola het nieuwe strijdtoneel van de Koude Oorlog. Het is een maand voor de onafhankelijkheidsdag van het land, 11 november 1975. Het verhaal gaat verder over de door de Sovjets gesteunde MPLA en het kapitalistische FNLA. Het verhaal wordt ondersteund met archiefbeelden. Animatie en documentaire filmbeelden wisselen elkaar op een natuurlijke wijze af. De toon is gezet en de makers introduceren de hybride film: Animatie in de stijl van de graphic novel die we kennen van eerder werk van Damian en echte, real life documentaire beelden.

De muziek switcht naar swingende, stuwende jazz en we maken kennis met de hoofdpersoon van de film. Een blanke journalist loopt door de straten van een stad in chaos. De voice-over beschrijft de angst dat het land in chaos vervalt: "Those who could were fleeing Angola, I was meant on going there!". De voice-over is de journalist Ryszard  - Ricardo - Kapuściński: "A new Africa is being born en there is no way I wasn't going to be here."

Gedreven journalist wordt schrijver

Het is duidelijk dat we te maken hebben met een gedreven journalist. We volgen Kapuściński in zijn zoektocht naar een Portugese elitemilitair die is overgelopen naar de MPLA. Deze Farrusco is de aanvoerder van de troepen in het zuiden van Angola en de weg daar naartoe is gevaarlijk terrein met de verschillende strijdende partijen. Toch wil Kapuściński het verhaal van dit ene individu vertellen. Hier zien we de eerste stap van de transitie van de journalist naar de schrijver.

In zijn zoektocht door het land in chaos maken we ten eerste kennis met het begrip 'confusão', Portugees voor 'verwarring' maar het staat voor zoveel meer. Ook maken we kennis met verschillende personages. Raúl de la Fuente wist deze personen meer dan veertig jaar na dato op te sporen en laat ze voor zijn camera hun verhaal doen. Hier ontstaat een de hybride vorm die de filmmaker vanaf het begin voor ogen hadden.

Tekst loopt door onder de afbeelding:

"Leg vast dat ik besta"

Behalve filmbeelden worden ook foto's gebruikt die Kapuściński zelf maakte in Angola. In de film doet hij zelf de uitspraak dat de soldaten hem vroegen om deze foto's te maken. Daarmee wilde ze de wereld laten zien dat ze bestaan. De filmmakers doen met deze film hetzelfde voor de persoon van Ryszard  Kapuściński.

Hybride als perfecte vertelvorm

Met het gebruik van echte personen ontstaat de indruk dat de film een documentaire is waar het verhaal van de geïnterviewden ondersteund wordt met animaties om Kapuściński ook zijn verhaal te laten vertellen. De hoofdpersoon van de film is immers zelf in 2007 overleden. De film is meer.

De film laat zien hoe in de chaos van het land, hoe de confusão, ook bij Kapuściński zelf toeslaat en hoe hij van verslaggever verandert in partij in de vorming van de geschiedenis. Dit wordt geïllustreerd door zijn twijfel of hij een belangrijke scoop, die hij als enige buitenlandse correspondent heeft, wel of niet op de telex moet zetten naar het thuisfront, het Poolse persbureau. Dit in de overtuiging dat als hij de scoop brengt, dit de zaak van de MPLA kan schaden.

tekst loopt door onder de afbeelding:

De verhalen verteller(s)

Met hun film laten Damian en Raul de verandering van Kapuściński zien van journalist naar verteller/schrijver. In latere jaren ontstaat hier nog discussie over als er een biografie van Kapuściński wordt gepubliceerd (Lees het artikel: Journalist Kapuściński nam het niet zo nauw met feiten en de waarheid- wilde hij liever schrijver zijn?). Moeten zijn boeken gezien worden als fictie of non-fictie? Dezelfde vraag kan worden gesteld over de film.

Kapuściński geeft hierop zelf antwoord in Reizen met Herodotos: "Mensen onthouden wat ze willen onthouden en niet datgene wat er in de werkelijkheid gebeurde. Iedereen kleurt de werkelijkheid op zijn eigen manier, iedereen bereidt in zijn eigen smeltkroes zijn eigen mixtuur. Het verleden te ontsluiten zoals ze echt was is onmogelijk. We beschikken alleen over verschillende varianten die meer of minder betrouwbaar zijn en die ons meer of minder aanspreken. Het verleden bestaat niet. Er bestaan uitsluitend oneindig veel versies."

De hybride vorm leent zich het beste om het verhaal van de verandering te vertellen en is een van deze versies. De van tijd tot tijd psychedelische animatiebeelden van de strijd benadrukken het gevoel van confusão bij de hoofdpersoon. De film vertelt het verhaal van Angola in 1975 aan de hand van enkele individuen en is daarmee een perfecte invulling van een uitspraak die Kapuściński zelf optekende: "Je kunt over een enkele mens een roman schrijven maar je kunt nooit een roman schrijven over menigte." Dit is wat de filmmakers hebben gedaan met hun unieke aanpak.

Van ons krijgt de film dan ook vijf sterren: *****

Een impressie van een bezoeker

Rick Bleumink, die eerder een bijdrage leverde over de reconstructie van Warschau, had vrijkaarten gewonnen voor de première als lezer van onze nieuwsbrief. Hier zijn reactie op de film:

Nogmaals veel dank voor de toegangskaartjes, we werden hartelijk ontvangen en hebben van de mooie, bijzondere film genoten.

Regisseur Damian Nenow heeft maar liefst 10 jaar gedaan om het geheel te realiseren, waarvan 2.5 jaar aan het fysiek maken van de film. Nog nooit heb ik een combinatie gezien van een documentaire, met ontroerende waargebeurde verhalen van de hoofdpersonen zelf, en een graphic novel, waar brute schietpartijen afgewisseld werden met surrealistische, symbolische scènes. Een ongelooflijk bijzonder verhaal, waarvan ik geen enkele weet had dat het heeft plaatsgevonden in de Koude Oorlog.

Hierbij een (korte) beschrijving en impressie van de film:

Het leven van de Poolse journalist Ryszard Kapuściński in de jaren '70, kort na de onafhankelijkheid van Angola, wordt beschreven met een doldwaas avontuur dat hij maakt van hoofdstad Luanda naar het door de V.S. bezette zuiden. Eén van zijn vrienden reist tegen beter weten in met hem mee naar het zuiden, waar Ryszard op zoek gaat naar de beruchte generaal Farrusco. Waar alle soldaten hem ten zeerste af te reizen, is Ryszard niet te stoppen. Hij maakt een deal met lokale legerleider Daddy om zijn naam te vereeuwigen in ruil voor een missie naar het uiterste zuiden met zijn beste soldaat, de Angolese Carlota - die de militaire operatie met de dood moest bekopen.

Ryszard overleefde de tocht en keerde de volgende dag als nog naar het uiterste zuiden af, waar generaal Farrusco met een kleine eenheid de laatste vesting probeerde te verdedigen. Tevergeefs, want spoedig kwamen de Zuid-Afrikanen het land binnengevallen met zware steun van de Verenigde Staten. Ryszard keerde razendsnel terug naar de hoofdstad om het slechte nieuws te brengen aan de socialistische Cubanen, die het noorden van Angola onder controle hadden. De telegraaf rammelde en stimuleerde Ryszard om enig nieuws te melden, waarna hij voor een dilemma kwam te staan: wereldnieuws maken door te melden dat Zuid-Afrika en Cuba tegen elkaar aan het vechten zijn in Angola, wat de Koude Oorlog nog verder op scherp zou zetten of slechts melden dat de Zuid-Afrikanen oprukken en zo verzwijgen dat er Cubanen aanwezig zijn in Angola. Als een echte held koos hij ervoor zijn socialistische broeders te beschermen, waarna de Poolse krant waar hij voor werkte hem op een enkeltje naar Warschau zette. Voor het land Angola liep het minder goed af, met een burgeroorlog die woedde tot slechts enkele jaren geleden... Een bijzonder verhaal op een bijzondere manier geportretteerd, afgewisseld met persoonlijke foto's van Kapuscinski en ontroerende documentairebeelden van enkele hoofdpersonages jaren na dato terug in Angola.

Zoals je kunt lezen, een echte aanrader dus! 😉

Tekst loopt door onder afbeelding:

Waar is de film te zien?

De film wordt in Nederland gedistribueerd door Film Inc en is vanaf 14 maart te zien in meer dan 30 filmtheaters:

  1. EYE |  Amsterdam
  2. Rialto |  Amsterdam
  3. Filmhallen |  Amsterdam
  4. Filmhuis |  Den Haag
  5. De Balie |  Amsterdam
  6. Focus |  Arnhem
  7. LantarenVenster |  Rotterdam
  8. Lumiere |  Maastricht
  9. Filmtheater |  Hilversum
  10. Gigant |  Apeldoorn
  11. Movie W |  Wageningen
  12. LAB |  Amsterdam
  13. Forum |  Groningen
  14. Verkadefabriek |  Den Bosch
  15. Cinecitta |  Tilburg
  16. Chasse |  Breda
  17. Plaza Futura |  Endhoven
  18. LUX |  Nijmegen
  19. LHC Utrecht
  20. Filmschuur |  Haarlem
  21. Lumen |  Delft
  22. Concordia |  Enschede
  23. Fraterhuis |  Zwolle
  24. Sliekerfilm |  Leeuwarden
  25. Kijkhuis |  Leiden
  26. Cacaofabriek |  Den Bosch
  27. De Keizer |  Deventer
  28. Filmhuis |  Bussum
  29. Cinema Oostereiland |  Hoorn
  30. Soho House |  Amsterdam
  31. Filmhuis |  Gouda

Werk van Kapuściński lezen? Op bol.com is het te vinden onder R. Kapuściński  en Ryszard Kapuściński.