Tag Archives: Documentaire

Zeg het tegen niemand – Documentaire over misbruik in de katholieke kerk

Zeg het tegen niemand

Documentaire over misbruik in de katholieke kerk

Sinds 11 mei staat op YouTube een documentaire (met Engelse ondertitels) over misbruik in de katholieke kerk in Polen, Tylko nie mów nikomo (Zeg het tegen niemand / Tell no one). In een paar dagen tijd is deze al door miljoenen mensen bekeken. Vandaag, 16 mei, gaat de teller al naar de 17.000.000. Dat de booschap van deze film grensoverstijgend is mag blijken uit het artikel Documentary About Pedophile Priests Shakes Up Poland in de New York Times. De twee uur durende film is volledig met behulp van crowd funding tot stand gekomen en is gemaakt door de broers Tomasz en Marek Sekielski.

Confrontatie

In de documentaire komen verschillende slachtoffers aan het woord. Zowel op camera  als door voorgelezen verklaringen. Een tweetal van deze slachtoffers confronteren de dader in een direct gesprek. In deze ontmoetingen bevestigen de priesters wat er is gebeurd.

De daders spreken uit dat wat ze deden fout was. Zo noemen ze het bijvoorbeeld het werk van de duivel. Hiermee leggen ze wel de schuld buiten zichzelf. Dat ze geen begrip hebben van de impact van hun handelen op de slachtoffer wordt duidelijk uit hun andere uitspraken zoals: "Was eerder gekomen, dan had ik het nog goed kunnen maken". Tekenend is ook dat de dader van een vrouwelijk slachtoffer nog haar hand wil kussen. Dit op zich onschuldige gebaar heeft in deze context een heel andere lading die de dader volledig lijkt te ontgaan.

Zelfdoding

Een van de slachtoffers die aan het woord komt is uit het misbruik ontsnapt toen hij een poging deed tot zelfmoord. Ook omdat zijn ouders hem niet geloofde toen hij melding maakte van het misbruik. De arts die hem behandelde na de zelfmoordpoging heeft het misbruik gemeld bij de verantwoordelijke bisschop. Waar zij een briefje terugkreeg van de bisschop heeft het slachtoffer nooit iets van de kerk gehoord. Waar dit slachtoffer zijn poging overleefde spreken de documentairemakers ook met mensen in een dorp waar een van de slachtoffers op veertien jarige leeftijd zelfmoord pleegde.

Zwijgplicht

In de film zijn met een verborgen camera opnames gemaakt als twee slachtoffers naar de kerkcommissie gaan die misbruik in kaart moet brengen. Voordat hun verklaring wordt opgenomen door een medewerker van de kerk, het instituut dat misbruik mogelijk maakte, moeten de slachtoffers op de bijbel zweren dat ze niet over het misbruik praten.

Ook binnen de kerk lijkt een soort van 'omerta' te zijn. Als een priester geconfronteerd wordt met het feit dat in zijn parochie een collega werkt die veroordeeld is, lijkt deze priester oprecht geschokt en roept zijn leidinggevende erbij om dit bespreekbaar te maken. Dan verdwijnen de priester achter de voordeur en is er geen ruimte mee voor dialoog. Daar tegenover een staat een geestelijke die open op camera verdedigt dat hij een podium geeft aan een veroordeelde priester.

De rol van de kerk

Wat de documentaire goed inzichtelijk maakt is de rol van de kerk als instituut. Zo worden priesters die zich schuldig maken een misbruik overgeplaatst als dit bekend wordt. Door de staat veroordeelde priesters worden niet uit hun ambt ontheven. Op camera is vastgelegd hoe een priester, die het werken met kinderen is verboden, toch nog les geeft aan kinderen en zo zijn er meer voorbeelden.

In de documentaire wordt ook de priester Franciszek Cybula met zijn daden geconfronteerd in het najaar van 2018. In december wordt zijn misbruik gemeld bij de kerk. Als hij in februari 2019 overlijdt, wordt zijn begrafenis geleid door de bisschop. Die spreekt alleen van de goede daden van de priester terwijl hij op dat moment bekend moet zijn met het gemelde misbruik.

Ook de rol van de kerk als 'helden van het verzet' tegen het communisme speelt een duidelijk rol. Zo was Cybula de persoonlijke priester van toenmalig president Walesa. Ook is te zien hoe een standbeeld van een van deze geestelijken onderuit wordt gehaald en draait een van de andere misbruik verhalen om een geestelijke in Licheń Stary die daar nog afgebeeld staat op een standbeeld waar hij de immense baseliek van 2004 opdraagt aan de paus. De documentaire adresseert de vraag of de toenmalige (Poolse) paus Johannes Paulus II genoeg heeft gedaan tegen het misbruik.

Impact en impasse

Deze documentaire maakt goed inzichtelijk welke impact het misbruik heeft op de slachtoffers voor de rest van hun leven. Daar tegenover staat de impasse van de kerk om doeltreffend en transparant te handelen.

Afwachten is nu welke impact deze documentaire gaat hebben op de rol van de, in de Poolse maatschappij zeer aanwezige, katholieke kerk. Slaagt een dergelijk document erin om de impasse te doorbreken?

Reactie van de kerk

De primaat van de Poolse kerk, en andere functionarissen, komen in de film tijdens een persconferentie aan het woord. Ook worden opnames uit verschillende TV-interviews gebruikt. Aan interviews wilde ze, volgens statements van de makers aan het einde van de film, niet mee werken aan deze film.

De primaat, aartsbisschop Wojciech Polak, heet inmiddels de broers die de film maakt, Tomasz en Marek Sekielski, bedankt voor hun moed voor het maken van de film. Hij verontschuldigde zich voor ieder wond veroorzaakt door mensen van de kerk tekent de New York Times op.

Aandacht in de media in Nederland

Aandacht voor de documentaire in Nederland is nog beperkt:

Het AD berichtte in maart over de persconferentie zoals die te zien is in de documentaire. Het Nederlands Dagblad pikte als een van de weinige op hoe een Poolse bisschop de joden van het misbruik nieuws beschuldige.

Moja Polska!, Mijn Polen! bij de VPRO

Moja Polska!, Mijn Polen! bij de VPRO Vanaf zondag 31 maart neemt de Nederlands-Poolse journaliste Dore van Duivenbode bij de VPRO kijkers vijf weken mee op een reis door Polen. In de serie laat ze kijkers kennis maken met het Polen van nu en probeert ze antwoord te geven op de vraag waar het conservatisme…
Lees meer

Leonardo DiCaprio produceert film over “Poolse opa” Stanisław Szukalski

Leonardo DiCaprio produceert film over "Poolse opa" Stanisław Szukalski

Vanaf 21 december is op Netflix een ruim anderhalf uur durende documentaire te zien over de Poolse kunstenaar Stanisław Szukalski. Producenten van de documentaire zijn Leonardo en George (de vader van de acteur) DiCaprio en Anna Dobrowolska. De film is geregiseerd door de Poolse regisseur Irek Dobrowolski.

DiCaprio en Szukalski

Leonardo DiCaprio ontmoette Stanisław Szukalski toen hij een kleine jongen was. Stanisław was bevriend met zijn familie en hij werd beschouwd als een "Poolse opa". Vader George nam vaak Leo mee naar het atelier van Stanisław. DiCaprio besloot Szukalski te eren wat resulteerde in deze documentaire die in Amsterdam tijdens IDFA in première ging op 22 november. De documentaire heeft als titel "Struggle: The Life and Lost Art of Szukalski".

Lees verder over Szukalski onder de foto

Een jonge Leonardo DiCaprio omarmt zijn 'Poolse Opa' Szukalski

Leven en werk Stanisław Szukalski

Stanisław Szukalski was een schilder en beeldhouwer die ook de pseudowetenschappelijke historische theorie van het Zermatisme ontwikkelde. Daarin stelde hij dat alle menselijke culturen waren afgeleid van een post-zondvloed Paaseiland en dat de mensheid was opgesloten in een eeuwige strijd met de zonen van de Yeti.

Szukalski werd in 1893 in Polen geboren als zoon van een smid. Zijn familie emigreerde naar de Verenigde Staten, waar het jonge genie een rijzende ster werd onder de Chicago-intelligentsia. Op 13-jarige leeftijd schreef hij zich in aan het Art Institute of Chicago. Hij had op 14-jarige leeftijd zijn eerste expositie als beeldhouwer. Hij keerde terug naar Polen om te studeren aan de Academie voor Schone Kunsten in Krakau. Nadat hij daar drie jaar had gestudeerd, keerde hij in 1913 terug naar Chicago.

Zijn werk begon aanvankelijk met borstbeelden passend in de stijl van Art-Nouveau. Hij ontwikkelde echter een stijl waarin veel filosofie en symboliek werd verwerkt in de stukken. Daardoor waren ze zonder uitleg lastig te begrijpen. Hoewel succesvol op een tentoonstelling in Parijs kreeg Szukalski uit Polen veel commentaar omdat hij wel het land Polen vertegenwoordigde maar daar niet woonde.

Bij de opening van een retrospectief van zijn werk in Kraków in 1929 haalde hij uit naar de Poolse kunstenaars die volgens hem te westers waren geworden. Met artistieke volgelingen vormde hij de Szczep Szukalszczyków herbu Rogate Serca (Stam van het Gehoornde Hart) die zich distantiëerde van westerse invloeden en nationale of zelfs 'raciale' Slavische motieven in hun kunst omarmde.

Szukalski met zijn hond in Warszawa voor de oorlog (via NAC)

Ondersteund door de regering en met het vooruitzicht een eigen museum te krijgen keerde de kunstenaar in 1936 terug naar Polen met al zijn werk. De oorlog in 1939 gooide roet in het eten en de kunstenaar ontvluchtte Polen, terug naar de VS. Zijn kunst in de oorlogsjaren die volgde verloren.

De rest van zijn leven bracht hij in relatieve anonimiteit door terwijl hij obsessief aan een theorie, Zermatisme, werkte dat alle menselijke culturen waren afgeleid van één enkele oorsprong op Paaseiland na de bijbelse zondvloed van Noach en dat de taal van deze oorspronkelijke samenlevingen vergelijkbaar was met het Pools.

Onderstaande video geeft een impressie van werk van de kunstenaar:

Zwart-wit foto's van de kunstenaar en zijn werk via https://audiovis.nac.gov.pl/. Tekst een inkorting van de biografie op Culture.pl.

Negen Poolse documentaires op IDFA 2018

Negen Poolse documentaires op IDFA 2018 Van 14 tot en met 25 november wordt het jaarlijkse International Documentary Film Festival Amsterdam (IDFA) gehouden met dit jaar negen Poolse documentaires in het programma. Graag lichten we er een documentaire eruit, Summa. IDFA 2018 | Trailer | Summa from idfa on Vimeo.   Summa De documentaire, Summa, is gemaakt in…
Lees meer