Een mooie reportage in NRC van Mark Middel laat zien hoe de Poolse mijnregio Silezië afscheid neemt van steenkool en hoe de verschillende steden in regio daarmee omgaan: Bytom raakt verder in verval terwijl Katowice zich opnieuw uitvindt met cultuur en nieuwe economie.
Hieronder een korte samenvatting van het artikel voor hen die geen toegang hebben tot NRC al kunnen we het origineel van harte aanbevelen zeker ook vanwege de prachtige foto's Anna Liminowicz bij dit online artikel (waar de papieren krant zich beperkt tot twee foto's).
Van zwarte goud naar sluitingswet
In Bytom sluit de Bobrek-mijn, de laatste van zes, vijftien jaar eerder dan gepland, waardoor nog eens honderden mijnwerkers hun toekomst zien verdampen. De sluiting volgt op een dodelijk ongeval en op een nieuwe wet van president Nawrocki die mijnsluitingen en ontslagvergoedingen moet vergemakkelijken. Dat de populistische president deze wet tekende is tekenend. In zijn verkiezing pleitte hij nog voor het behoud van de kolenmijnen maar de resterende steenkool in Polen is te duur, van slechte kwaliteit en te gevaarlijk om te winnen. Daardoor is het niet meer economisch rendabel. Zelfs niet in een land dat nog altijd meer dan de helft van zijn elektriciteit uit steenkool haalt.
De stad, ooit welvarend door mijnen en staalfabrieken, kampt nu met leegloop, vervallen huizen en hoge werkloosheid, zonder duidelijk alternatief voor de kolenindustrie.
De zware industrie in de regio
Silezië was ooit het industriële hart van de communistische arbeidersstaat waarbij de kolen niet alleen het eigen land van stroom en warmte voorzag maar het zwart goud ook zijn weg vond naar de Sovjet Unie. Recent schreven we een blog over de regio naar aanleiding van de Netflixserie: Ołowiane dzieci. De serie verhaalt over de arts Jolanta Wadowska‑Król die vecht tegen vervuiling en voor schone lucht zodat inwoners, en in het bijzonder de kinderen gezond kunnen leven.
Katowice: cultuur als uitweg
Waar Bytom in minuer is, klint in buurstad Katowice de muziek in majeur. De stad kende - net als de rest van de regio - hetzelfde donkere, vervuilde mijnlandschap, maar koos na de mijnsluitingen voor een radicaal andere koers. Eerst trok de stad bedrijven met infrastructuur, kantoren en een groot winkelcentrum; later werd ingezet op een culturele zone op het terrein van een gesloten mijn, met muziekgebouw, congrescentrum en museum.
Deze culturele zone, die expliciet refereert aan het mijnverleden, is nu de trots van de stad en trekt bezoekers uit heel Polen. Wijken als Nikiszowiec transformeren van achterstandswijk tot hippe hotspot, met plannen voor een game-hub en ambities om „Hollywood van de e-sports” te worden, ook al levert dat niet direct banen op voor voormalige mijnwerkers. Een van de highlight is het concertgebouw dat de standplaats is van Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia, in het Nederlands: het Pools Nationaal Radio-Symfonieorkest. Het zwart in het interieur verwijst naar de kolen.
Een regio tussen verleden en toekomst
De ontwikkeling in Katowice past in de bredere economische opmars van Polen sinds de EU-toetreding, met snelle groei en massale investeringen in infrastructuur. Tegelijk dreigt een tweedeling binnen de metropoolregio: Katowice groeit door, terwijl steden als Bytom achterblijven en vooral hopen op steun uit Warschau. Nieuwe regelingen voorzien in staatssteun en belastingvrije ontslagvergoedingen, maar experts twijfelen of de steenkoolsector economisch nog tot 2049 kan blijven bestaan. Vermoedelijk zal de laatste mijnwerker al voor die datum voor het laatste naar bovenkomen en het stof voorgoed van zich afwassen.
Foto verantwoording
Helaas kunnen we hier de mooie foto's van het artikel niet gebruiken. De door ons gebruikte foto's zijn:
- exterieur van de zaal van NOSPR: Autorstwa Bartłomiej Barczyk - www.koniorstudio.pl, CC BY-SA 2.5,
- interieur van de zaal van NOSPR: Autorstwa Radek Grzybowski
- Foto van de kolenmijn van Bobrek: Adrian Tync, CC BY-SA 4.0
