Nergens helemaal thuis: Alois Pokora en de vernedering van Śląsk
In november 2025 verscheen de roman Deemoed (in het Pools Pokora) van Szczepan Twardoch in een vertaling door Charlotte Pothuizen van de roman. Zelden was een titel van een roman en de naam van de hoofdpersoon zo treffend.
In de roman maken we kennis met Alois Pokora geboren in een groot arm mijnwerkersgezin. Dankzij de priester die voor zijn school betaald krijgt hij de kans om zich aan dit milieu te onttrekken. Hij verlaat de mijnwerkers regio om te gaan studeren in Wrocław, neemt dienst in het leger en overleeft de Eerste Wereldoorlog in de loopgraven aan het westfront.
Brandhaard
De roman is geschreven in de eerste persoon en voor een belangrijk deel als teksten gericht aan de dochter van het gezin waar Alois in een kamer woonde tijdens zijn middelbare schooltijd. Een dochter die hij aanbidt en hem daarmee in zijn macht heeft. Na afloop van de oorlog komt hij in Berlijn midden in de Spartakus opstand terecht en vervolgens bij terugkeer naar huis in Opper-Silezië in een brandhaard van etnisch geweld, grensconflicten en politieke strijd tussen Duitsland en het heropgerichte Polen. Dit leidde tot drie Silezische Opstanden (1919-1921), een volksstemming (1921) en uiteindelijk de verdeling van het industriële gebied.
Twardoch maakt hiermee van een historische roman tegelijk een identiteitsroman: niet alleen het Duitsland van na de Eerste Wereldoorlog staat centraal, maar vooral de vraag wie Alois Pokora eigenlijk is, en wie hem dat recht op zelfdefinitie ontzegt. We volgen een hoofdpersoon die voortdurend tussen rollen en loyaliteiten laveert en wiens persoonlijke identiteitsworsteling symbool staat voor die van de regio. Zo is hoofdpersoon Duits als het moet en Sileziër als het kan.
Een belangrijke verdienste van de roman ligt in de manier waarop Twardoch het multi-etnische Opper-Silezië tot leven wekt. Het gaat niet alleen over de verhouding tussen Polen en Duitsers gaat, maar over een veel complexer weefsel van regionale, sociale en culturele tegenstellingen. Śląsk verschijnt als een gebied van menging en spanning: Duits, Pools, Silezisch, katholiek, arbeiderswereld, opkomende burgerij.
Het is juist de veelvormigheid van die regio die het verhaal zijn spanning geeft, omdat Pokora steeds tussen groepen valt die hem elk op hun eigen manier willen benoemen zoals de regio klem zit tussen na-oorlog Duitsland en Polen.
Deemoed
Vaak draait de hoofdpersoon als een windhaan mee waardoor hij zijn eigen achter naam Pokora (deemoed) als recht doet, zich deemoedig onderwerpen aan 'die ander'. Tot het moment dat hij eindelijk regie neemt maar daar meer over schrijven zou een spoiler zijn dus hiervoor moet de lezer zelf de roman erbij pakken.
De roman is uitgeven door Pegasus verkrijg baar in uw boekhandel of uiteraard online.
Lees ook ons gesprek met de vertaalster Charlotte Pothuizen wat we hadden toen De Koning van Twardoch verscheen.
