In West-Oekraïne is opnieuw een moeilijke maar belangrijke stap gezet in de omgang met het gedeelde beladen deel van de Pools-Oekraïense geschiedenis. Radio Polskie bericht over Poolse onderzoekers die zijn begonnen met het zoeken naar massagraven van omgebrachte Polen tijdens de Tweede Wereldoorlog in en rond het voormalige dorp Huta Pieniacka in de regio Lviv.
Het beladen verleden
De regio waarin Huta Pieniacka, of met de huidige Oekraïense naam Huta Peniatska, was tot 1939 onderdeel van de Poolse republiek. In 1939 werd dit bezet door de Sovjet Unie. Bij de aanval van Nazi-Duitsland op de Sovjet Unie in 1941 kwam het onder Duits bestuur. Het is onder dit schrikbewind dat op 28 februari 1944, Poolse inwoner werden vermoord de 14de Waffen-SS Galizien Division, onder supervisie van de Duitse bezetter en in samenwerking met Oekraïense nationalisten.
Deze specifieke actie maakt onderdeel uit van een periode waarin spanning tussen Polen en Oekraïners in die regio leiden tot moordpartijen of zelf etnische zuiveringen. De periode wordt ook wel het bloedbad van Wolynië genoemd naar de regio waarin dit plaatsvond: Wolynië.
Het bericht van Polskie radio noemt een schatting van zo'n 100.000 slachtoffers in de periode 1943-1945. Bij acties van Polen kwamen ook duizenden Oekraïners om het leven.
Moeizame weg naar samenwerking
De hervatting van dit soort onderzoek is zelf al een diplomatieke doorbraak. Oekraïne stond jarenlang geen Poolse zoek- en exhumatiewerkzaamheden toe (lees bijvoorbeeld Massamoorden in Wolynië: slepend pijnpunt in de Pools-Oekraïense relatie bij de NOS).
Eind 2024 veranderde dat na een akkoord tussen de ministers van Buitenlandse Zaken van beide landen. Sindsdien kunnen de werkzaamheden weer worden uitgevoerd binnen het Oekraïense juridische kader.
Dat akkoord is belangrijk, omdat het laat zien dat zelfs de meest pijnlijke geschiedenissen niet voorgoed vast hoeven te zitten. Polen en Oekraïne dragen allebei de last van een complex verleden, maar precies daarom is samenwerking op dit terrein zo betekenisvol.
De pijnlijke herinnering
Hoe pijnlijk dit verleden nog is werd eind mei duidelijk toen de Oekraïense president Zelensky zich de woede van Polen op de hals haalde door een eenheid in het leger te vernoemen naar de UPA. De nationalisten die mede verantwoordelijk waren voor de moorden op de Polen in 1943-1945. historicus Timothy Snyder aangeeft wordt de UPA in Polen vooral hiervoor herinnert terwijl in Oekraïne de UPA overwegend gezien als een groep onafhankelijkheidsstrijders die vocht tegen zowel de nazi's als de Sovjet Rusland in de jaren naar de oorlog. In dat licht is het logisch dat in de huidige strijd van Oekraïne tegen Rusland die strijd in herinnering wordt geroepen. Oekraïne ziet dit dan ook als een interne aangelegenheid om het moraal van de troepen te versterken.
Tegen deze achtergrond is het extra betekenis vol dat het beladen verleden bespreekbaar blijft en de beide landen in samenwerking de slachtoffers van dit verlenen een bekende laatste rustplaats kunnen geven.
Aanvulling 20 juni: De Poolse president heeft naar aanleiding van dit incident de hoogste Poolse onderscheiding afgenomen van president Zelensky. Dit is overigens weer tegen het zere been van onder andere premier Tusk en veel andere Polen.
Meer weten?
Wie meer wil weten over deze zwarte bladzijde raden we het boek aan van historicus Timothy Snyder: Bloedlanden. Het spreekt voor zich dat dit stevige kost is maar het schetst heel goed hoe de regio in midden Europa vermalen werd tussen de ambities van Hitler en Stalin en hoe in deze context ook de moorden in Wolynië te plaatsen zijn.
In een andere categorie is de film Wolyn van regisseur Wojciech Smarzowski. Ook hiervoor spreekt het voor zich dat dit geen ontspannende film is en waar het boek het vanuit de bredere context bekijkt, kijkt de film meer - maar niet alleen - vanuit het Poolse perspectief.
Fotoverantwoording:
Foto boven het bericht via wikipedia: Par Stako — Travail personnel, CC BY-SA 3.0, Lien
