Poolse presidentsverkiezingen: Uw dagelijkse update

Poolse presidentsverkiezingen: Uw dagelijkse update

De ambtstermijn van de zittende president Duda loopt begin augustus af. Dat betekent dat uiterlijk 23 mei de eerste ronde van de presidentsverkiezingen gehouden moeten worden. Deze eerste ronde stond daarom gepland voor 10 mei. Door de komst van COVID-19 en de daaruit voortvloeiende maatregelen, werd de aanloop naar de verkiezingen een turbulent geheel.

Pas op woensdagavond 6 mei werd bekend dat de verkiezingen werden uitgesteld. Kort daarvoor spraken wij via een livestream uitgebreid met Marc Peirs (zie video hieronder). De komende tijd houden we u via deze blog op de hoogte van de ontwikkelingen of relevantie artikelen.

Vrijdag 15: De eerste verliezer

Ondanks dat afgelopen zondag de presidentsverkiezingen niet doorgingen, kennen de verkiezingen al wel een eerste verliezer. Małgorzata Kidawa-Błońska van Koalicja Obywatelska (KO) heeft zich teruggetrokken. Hun nieuwe kandidaat is Rafał Trzaskowski, de huidige burgemeester van Warschau.

Een dag nadat presidentskandidate Małgorzata Kidawa-Błońska van de liberale oppositiepartij ‘Burgerplatform’ de handdoek in de ring gooide, is een nieuwe kandidaat op het schild gehesen. Burgerplatform gaat nu de presidentsverkiezingen in met Rafał Trzaskowski als kandidaat. Hij is momenteel burgemeester van Warschau.

Kidawas- Błońska's positie als presidentskandidate was onhoudbaar geworden. Aan het begin van de campagne kon ze volgens de peilingen op meer dan 20 procent steun rekenen. Daarmee was ze dé uitdager van zittend president Andrzej Duda, die rijdt voor de nationalistische regeringspartij ‘Recht en Rechtvaardigheid’. Maar Kidawa-Błońska voerde een rampzalige campagne. Ze riep op tot boycot van de verkiezingen maar tegelijkertijd bleef als kandidate in de race. Die verwarrende boodschap deed kiezers met legers tegelijk weglopen.

Op het TV-journaal van de openbare omroep TVP werd ze dag na dag afgemaakt. Steevast wordt het beeld getoond van Kidawa- Błońska die zich in het parlement als een schoolmeisje voorover buigt om een kauwgum onder de stoel voor haar te kleven. Dat ze tijdens een debat met studenten beweerde dat de president in Polen voor vier jaar is verkozen, terwijl het vijf jaar is, deed ook al geen goed. Schijnbaar wist ze niet hoelang de functie duurt waarvoor ze zelf kandideert.

Diezelfde TVP, als journalistieke cheerleader van de nationalisten, heeft meteen de archieven uitgepluisd naar materiaal om de nieuwbakken kandidaat te bezwaren. Zo wordt Trzaskowski’s initiatief om een autovrije “relax-zone” in te richten vlakbij het stadhuis van Warschau belachelijk gemaakt. Vrijwel niemand komt in de zone relaxen, grinnikt TVP.

Met Rafał Trzaskowski kiest ‘Burgerplatform’ voor een jonge wonderboy die behoorlijk populair is als burgemeester van Warschau. Dat is zijn sterkte -hij is een stemmenkanon- én zijn zwakte: hij kan, en zal, makkelijk worden weggezet als een elitaire, stedelijke man met weinig binding met het “klassieke” Polen. Overigens weten we nog steeds niet wanneer de presidentsverkiezing doorgaat.

Donderdag 14 mei: Haas(t) wordt slak(kegang) en speculeren over de nieuwe datum

De afgelopen dagen zijn er niet echt grote veranderingen in de situatie te melden of het moet zijn dat er nu sprake is van een “gemengde” stemming: wie dat wil, zal naar het stemlokaal kunnen gaan en wie dat niet wil, kan per post stemmen. Zo heeft het lagerhuis besloten in een stemming op dinsdagavond.

De vice-voorzitter van de senaat heeft laten weten dat de Senaat de tijd neemt (dertig dagen) om de nodige wetgeving te bekijken. Daarmee is alle haast die er was om snel verkiezingen te houden verdwenen en sukkelt het meer en meer met een slakkengangetje vooruit.

Opmerkelijk is verder dat waar de voorzitster van het lager huis veertien dagen had (nu nog 10) om met een nieuwe verkiezingsdatum te komen de vice-premier Jacek Sasin in een interview op de vraag of 28 juni een geschikte datum is reageerde: "Geschikt en haalbaar". Daarmee krijgt de senaat afdoende tijd (die 30 dagen) voor de besluitvorming en heeft na de verkiezing het hooggerechtshof voldoende tijd om te controleren of alles naar behoren is verlopen, aldus Sasin op de portal van het Poolse persagentschap.

Maandag 11 mei: Stilte voor de storm?

Vandaag beperkt nieuws op het politiek vlak. De voorzitster van de Sejm, mevrouw Witek heeft nu veertien dagen om met een nieuwe datum te komen.

Minder doden door Covid-19?

Dat gaf ons de tijd om eens wat verder in de cijfers van de zorg en de Covid-19 besmettingen te duiken in Polen en wat blijkt. Het lijkt erop dat de lock down niet alleen helpt tegen Covid-19, het zorgt ook voor bijvoorbeeld minder doden door luchtvervuiling en verkeersongelukken. Lees meer in ons artikel.

PiS wint het machtsspel

Verder verscheen vandaag een long read bij MO.be over de gang van zaken in aanloop naar de presidentsverkiezingen. Daarin worden onder andere de zes argumenten opgesomd die de toenmalige president van het Hooggerechtshof Małgorzata Gersdorf op 27 april op een rij zette over het problematische wetsvoorstel voor stemmen per post.

Ook brengt de schrijfster in kaart hoe de zendtijd voor de verschillende kandidaten was bij de nationale TV van begin februari tot medio maart:

  • Andrzej Duda (PiS): 1 uur 13 minuten 30 seconden — naast zijn tijd als huidig staatshoofd (16 uur 7 minuten 45 seconden),
  • Krzysztof Bosak: 37 minuten 22 seconden,
  • Małgorzata Kidawa-Błońska: 30 minuten 30 seconden,
  • Władysław Kosiniak-Kamysz: 15 minuten 32 seconden,
  • Szymon Hołownia: 5 minuten 37 seconden,
  • Robert Biedroń: 44 seconden.

Maar het belangrijkste is misschien wel de conclusie dat met de hele voorgeschiedenis deze presidentsverkiezingen per definitie onwettig zijn en dat daarmee, ongeacht de uitkomst, PiS het machtsspel heeft gewonnen omdat het volgens hun regels gespeeld wordt.

Vrijdag 9 mei: over marxisme van Kaczynski

In Trouw spreek correspondent Ekke Overbeek met de Poolse filosoof Tomasz Sawczuk (31). Over het succes van Kaczynski en ze zijnen "wij vertegenwoordigen het volk, de mensen die het minimumloon verdienen, de meerderheid" en het ontbreken van een weerwoord bij de (liberale, pro-europese) oppositie "... moeten niet het verleden blijven verdedigen, maar een programma formuleren voor de toekomst, zien wat er te verbeteren valt: de ongelijkheid, de gezondheidszorg, meedoen in Europa ".

En hoe Kaczynski te begrijpen:

“Kaczynski begrijpt macht als een relatie tussen mensen. Zuiver procedureel recht, los van de politiek, is volgens hem een fictie, want er zijn altijd concrete mensen die beslissen hoe wetten worden toegepast. En die mensen dienen altijd iemand, bewust of onbewust.”

Een idee dat komt uit het marxisme volgens Sawczuk: "Dat ziet het rechtssysteem als een instrument in handen van de bourgeoisie om de rechten van het proletariaat in te perken. Het systeem werkt dus in het nadeel van de achtergestelden."

Lees het hele vraaggesprek in Trouw: Dat autoritaire van Polen is naar, maar erg modern en hoe deze inzichten in Nederland ook kunnen helpen.

Donderdag 7 mei: Verkiezingen uitgesteld

10:00 uur: En kijk, nauwelijks was ons vraaggesprek woensdagavond voorbij of er kwam laat in de avond een gemeenschappelijke verklaring van hoofdrolspelers Jaroslaw Gowin en Jaroslaw Kaczynski. Beide partijvoorzitters zijn het ermee eens om de verkiezingen op een latere datum te houden. Zo is de coalitie van ‘Recht en Rechtvaardigheid’ (Kaczynski) en ‘Overeenstemming’ (Gowin) gered. Want Gowoin wil per se uitstel van de stembusslag en dreigde ermee zijn 18 zetels in de Kamer (Sejm)  daarvoor in te zetten wat de facto het einde van de regerende coalitie zou betekenen.

Naar alle waarschijnlijkheid zal het Hooggerechtshof de verkiezingen gepland voor aanstaande zondag nietig verklaren. Dan kan Kamervoorzitster Elzbieta Witek een nieuwe datum bepalen en dan start de kiescampagne eigenlijk terug van nul. Twee vragen liggen op de tafel. Ten eerste: welke datum wordt het? Alsnog mei, zoals Kaczynski steeds wou, of later – bijvoorbeeld juli? En ten tweede: wat heeft de doorwinterde Gowin in ruil voor het stopzetten van dissidentie gekregen?  

Later op de dag kwamen de regulier media met duiding zoals bijvoorbeeld:

Woensdag 6 mei: Een uitgebreide introductie op de stand van zaken

In de video een introductie in de Poolse politiek, de rol van de president en het proces van zijn verkiezing. Ook staan we stil bij de stand van zaken aangaande COVID-19 en het aantal slachtoffers en de Poolse gezondheidszorg.

Kijk hieronder het vraaggesprek terug.

Opname van de livestream

Dinsdag 5 mei: Senaat verwerpt wet

Terwijl in Nederland iedereen vrij is voor Bevrijdingsdag draait de politiek in Polen op hoge toeren. De senaat spreekt over de wet die het stemmen per post mogelijk moet maken. Laat in de avond wordt deze wet verworpen (de oppositie heeft een kleine meerderheid in de senaat) waarmee de onduidelijkheid over de vraag "Hoe nu verder?" toeneemt.

Lees NOS bericht hierover.

Correspodent Wouter Zwart die vanuit Berlijn ook Polen bestiert laat een lid van de regering en de oppositie aan het woord over de vraag: Poolse verkiezingen in coronatijd. Noodzakelijk of onverantwoord?

Maandag 4 mei: Bastjes in het PiS bastion?

In een artikel schrijft Trouw correspondent Ekke Overbeek over de barstjes in het bastion van regeringspartij PiS. Ten eerste krijgt PiS, en daarmee de leider Kaczynski, niet meer klakkeloos zijn zin in de strijd rond de Poolse presidentsverkiezingen.

Sterker nog, een van de coalitiegenoten die nodig is voor een meerderheid in het lagerhuis, spreekt zich uit tegen de verkiezingen per post op 10 mei.

Lees het volledige artikel op Trouw.

Donderdag 30 april: Oud presidenten en premiers aan het woord

In het politieke tumult voelen een drie tal oud presidenten en meerdere premiers zich genoodzaakt om zich uit te spreken tegen de gang van zaken rond de verkiezingen. Dit doen ze in een brief die oud premier Miller op Twitter plaatst:

Reacties zijn gesloten.