Onstilbaar: een stervende oma en een huis vol leven

Łakome, de romandebuut van de Poolse dichteres Małgorzata Lebda, verscheen begin mei bij uitgeverij Koppernik in Nederlandse vertaling onder de titel Onstilbaar. De vertaling is van Charlotte Pothuizen. Lebda is in Polen vooral bekend als dichter. Zo won ze onder meer de Gdynia-prijs en de Szymborska-prijs voor haar poëzie. Onstilbaar is haar eerste roman maar sommige passages lezen nog steeds als een gedicht.

Het boek speelt zich af in het afgelegen dorpje Maj. De ik-persoon trekt met haar vriending in bij haar grootouders. Haar oma Róża is ernstig ziek waarmee de aangekondigde dood continue aanwezig is in het boek. De kleindochter en de mysterieuze Ann zorgen voor de stervende vrouw. Op de achtergrond repareert de grootvader onvermoeibaar het vervallen huis. Van buiten komen de geluiden van het nabij gelegen slachthuis.

Een tegenstelling

Lebda bouwt haar roman op uit korte hoofdstukken. Die fragmenten lezen soms bijna als gedichten. Het huis is verdeeld in een oostkant en een westkant. Bij Róża, in het westen, verzamelt zich al het leven dat ze verzameld: vliegen, spinnen, katten, mieren. Waar Róża zich bezig houdt met levende wezens is de grootvader bezig met het huis voor zijn geliefde. Hij vernieuwt de verwarming, sloopt de vloer om die te vernieuwen. Zo is hij bezig met het huis.

Volgens de Nederlandse recensent Dietske Geerlings op Tzum bereikt die tegenstelling een hartverscheurend hoogtepunt wanneer de zwijgzame grootvader tegenover zijn kleindochter uitspreekt dat hij niet in staat is zijn vrouw te geven wat ze nodig heeft. Daar krijgt de titel Onstilbaar volgens Geerlings haar volle gewicht. En die observatie is raak. Er is zoveel dat niet gestild kan worden. Het verlangen van de grootvader, het verlangen naar leven door Róża, de gulzigheid van de ziekte of het slachthuis, het wachten op wat onvermijdelijk komt.

Van 'gulzig' naar 'onstilbaar'

De oorspronkelijke Poolse titel Łakome betekent zoiets als 'gulzig' of 'vraatzuchtig'. Deze term slaat meer op het gedrag, de wijze waarop het leven of de dood acteert. En dit past perfect bij bijvoorbeeld een slachthuis waar de koeien in verdwijnen op de opa die 'vraatzuchtig' is om het huis op te knappen. Maar deze vraatzucht komt voort uit zijn liefde voor Róża en de moeite die hij heeft om om te gaan met het aanstaande verlies en daarmee volgende onstilbare verdriet. Daarmee raakt in mijn optiek deze titel nog meer de kern van het boek, de drijfveren van de hoofdpersonen.

Ontvangst

Łakome werd in Polen alom geprezen en gold door velen als een gemiste kanshebber voor de Nike-prijs, de belangrijkste literaire onderscheiding van het land. In Nederland en Vlaanderen kreeg Onstilbaar eveneens lovende recensies, onder meer in De Standaard en op Tzum, waar de roman tot "een van de mooiste boeken" van het jaar werd gerekend en de vertaling van Pothuizen speciale lof kreeg.

Voor de Nederlandse lezer

Onstilbaar is geen roman die je makkelijk wegleest op het strand komende zomer. Het is een roman om goed voor te gaan zitten. Om via de dichterlijke teksten de situatie op je in te laten werken. Stap voor stap volg je de karakters op weg naar een zekere dood die toch nog onverwacht komt. Opnieuw is een parel van de Poolse literatuur dankzij deze mooie vertaling toegankelijk voor het Nederlandse publiek.

Bestellen?

Onstilbaar is te koop bij Koppernik, bol.com of uw lokale boekhandel.